Qubraland - Merak ve Keşif

Public·2 members

kubratas1582

Bilimin Dili Evrensel Midir ? Bilim Dilleri Tarihine Kısa Bir Bakış

Bilim denince ilk akla gelen sorulardan biridir. Bilimin dili evrensel midir? Nasıl yani her yerde aynı dil mi kullanılıyor ? Peki dil denince aklınıza ne geliyor? Konuştuğumuz anadilimizden mi bahsediyorlar yoksa bir düşünce açısından kuralları olan iletişim dili olarak mı ele alıyor insanlar? Aslında iki anlamda da kendine ait evrensel bir özgünlüğü var diyebiliriz. Özellikle iletişim şekli başta olmak üzere kullanılan diller konusunda da bir çok ortak nokta barındırdığını söyleyebiliriz.

Öncelikle tarih boyunca kullanılan dillere kısaca bakacak olursak:

Bilimsel iletişim dili olarak antik(Mezopotomya, Mısır, Antik Yunan) ve orta çağlarda (Roma İmparatorluğu, İslam Coğrafyası) bilimsel bilgi önce yerel dillerde yazıldı (Sümerce, Mısır hiyeroglifleri, Sanskritçe, Çince, Yunanca, Arapça ve Latince). Antik Yunan dönemine Aristoteles, Arşimet, Hipokrat ve Öklid gibi isimlerle İslam dünyasına ise İbni sina, El – Harezmi, İbn Heysem ve Biruniyi örnek verebiliriz.

Rönesans öncesinde ise avrupada bilim din ve felsefe birbirinden henüz ayrılmamışken kilisenin dili latenceydi. Bu yüzden de Kopernik, Kepler, Newton ve Galileo gibi tüm bilim insanları eserlerini latince yazmıştır. Latince o dönemde uluslararası bir ortak dil görevi görüyordu. Yani Almanya’daki bir bilgin, İtalya’dakinin yazdığını anlayabiliyordu. Örneğin Newton’un ünlü eseri Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Doğa Felsefesinin Matematiksel İlkeleri) tamamen Latince yazılmıştır.

18. ve 19. Yüzyıllarda aydınlanma çağıyla birlikte bilim laikleşti, kiliseden koptu ve “modern bilim” ortaya çıktı. Bilim insanlarının kendi halklarına da hitap etmek istemeleriyle fransızca, almanca ve inglizce üçlüsü bilim dili olmaya olmaya başladı. 19. yüzyıl sonlarına doğru ingilizce giderek baskınlaştı.

Günümüzde ise bilimsel makalelerin %90’ı ingilizce yazıldığı için ingilizce hakimiyeti söz konusu…. Yani kısaca bugün bilim dilinde evrensel olarak latincenin yerini ingilizce aldı ve her ülke de gerek bilim eğitimi gerek popüler bilim anlatımı için ulusal düzeyde kendi dilini kullanıyor diyebiliriz. Ayrıca ek olarak her ne kadar bugün bilimin dili biçim olarak ingilizceye dönüşse de bilimin köken dili olan latincenin izleri ise hâlâ her yerde. Örneğin homo sapiens, in vitro, via lactea (Samanyolu), radius, corpus callosum, data, species...

KAYNAKÇA

Antik çağ biliminin çok merkezli olduğu:

Cohen, F. S. (2010). A History of Science in World Cultures. Routledge. https://www.routledge.com/A-History-of-Science-in-World-Cultures/Cohen/p/book/9780415882704

Antik Yunan’da bilim dilinin Yunanca olması:

Lindberg, D. C. (2007). The Beginnings of Western Science. University of Chicago Press. https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/B/bo4135209.html

Hindistan, Çin ve Mezopotamya’da erken bilim:

Numbers, R. L. (Ed.). (2012). The Cambridge History of Science. Cambridge University Press. https://www.cambridge.org/core/series/cambridge-history-of-science/6C8267A7F6A9E0EF8F3EE69038B43AC7

Orta Çağ Avrupa’sında Latince’nin hâkim bilim dili olması:

Lindberg (2007) https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/B/bo4135209.html

Bilginlerin (Newton, Kepler vb.) eserlerini Latince yazması:

Iliffe, R. (2017). Priest of Nature. OUP. https://global.oup.com/academic/product/priest-of-nature-9780199995356

Avrupa’nın Orta Çağ’da sınırlı bilim üretimi yapması

Numbers (2012)

https://www.cambridge.org/core/series/cambridge-history-of-science/6C8267A7F6A9E0EF8F3EE69038B43AC7

İslam Altın Çağı’nda Arapçanın bilim dili olması:

Huff, T. E. (1993). The Rise of Early Modern Science. CUP. https://www.cambridge.org/core/books/rise-of-early-modern-science/0EAE114F8AC67C73CA5D73E5E68C9B41

Beytü’l-Hikme çeviri hareketi:

Gutas, D. (1998). Greek Thought, Arabic Culture. Routledge. https://www.routledge.com/Greek-Thought-Arabic-Culture/Gutas/p/book/9781138984868

İbn Sina, İbn Heysem, El-Harezmi, Biruni’nin Arapça eser yazması: Rashed, R. (Ed.). (1996). Encyclopedia of the History of Arabic Science. Routledge. https://www.routledge.com/Encyclopedia-of-the-History-of-Arabic-Science/Rashed/p/book/9780415124125

İslam bilim eserlerinin 11–13. yy’da Latinceye çevrilmesi:

Saliba, G. (2007). Islamic Science and the Making of the European Renaissance. MIT Press. https://mitpress.mit.edu/9780262693497/islamic-science-and-the-making-of-the-european-renaissance/

Haçlı seferleri ve Endülüs çeviri okulları:

O’Leary, D. L. (1949). How Greek Science Passed to the Arabs. Routledge.

https://www.routledge.com/How-Greek-Science-Passed-to-the-Arabs/OLeary/p/book/9780415263275

“al-jabr → algebra” (cebir kelimesinin kökeni):

Gutas (1998)

https://www.routledge.com/Greek-Thought-Arabic-Culture/Gutas/p/book/9781138984868

Galileo’nun İtalyanca yazması:

Numbers (2012)

https://www.cambridge.org/core/series/cambridge-history-of-science/6C8267A7F6A9E0EF8F3EE69038B43AC7

Descartes ve Fransızcanın bilim dili olması:

Snow, C. P. (1998). The Two Cultures. CUP. https://www.cambridge.org/core/books/two-cultures/54E29486BA4E5C65F16C6F1D1ED0A27C

Bilimsel yöntem ve ulusal dillere geçiş: Bala, A. (Ed.). (2012). The Rise of Scientific Europeanism. Springer. https://link.springer.com/book/10.1007/978-94-007-3932-5

Fransızca’nın Aydınlanma dönemi bilim dili olması:

Bala (2012)

https://link.springer.com/book/10.1007/978-94-007-3932-5

19. yy’da Almanca’nın bilim dili olması:

Numbers (2012)

https://www.cambridge.org/core/series/cambridge-history-of-science/6C8267A7F6A9E0EF8F3EE69038B43AC7

İngilizce’nin yükselişinin 19. yy’da başlaması:

Agar, J. (2012). Science in the 20th Century and Beyond. Polity.

https://www.wiley.com/en-us/Science+in+the+20th+Century+and+Beyond-p-9780745634691

Dünya Savaşları sonrası İngilizcenin baskınlaşması:

Montgomery, S. L. (2013). Does Science Need a Global Language? U. Chicago Press. https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/D/bo15599645.html

Bilimsel yayınların %80–90’ının İngilizce olması: