BOTANİK LABORATUVARI MİKROSKOP GÖRÜNTÜLERİ

Öncelikle inceleyeceğimiz ilk materyal ... "soğan... Genel olarak mikroskop altında böyle görünür.

Haydi buna daha yakından bakalım...

...................................................................................................................................................

Soğanın Latince adı ALLIUM CEPA’dır. Genellikle materyalleri Latince adlarıyla kodlarız çünkü dünyada nereye gidersek gidelim, bilimin dili her yerde aynıdır.

Yazım şekli açısından, önce cins adını sonra türü belirten bir epitete sahiptir. Cins adı büyük harfle, tür adı ise küçük harfle yazılmalıdır. Sanırım üniversitenin ilk yıllarında biraz fazla heyecanlıydım :)"

Devam edecek olursak, inceleme genellikle sıvılar eklenerek yapılır. Bu, bu deneyden ne beklediğinize bağlı olarak değişir, ancak genel olarak saf su kullanırız (Saf suyun ne anlama geldiğinden daha sonra bahsedeceğim, şimdi konumuza geri dönelim)

Mikroskop görüntülemesinde büyütme katsayısı, on ile çarpılan ifadelerle belirtilir.

Örneğin burada dört çarpı on olarak yazıyor... Bu, mikroskobun materyali kırk kat büyütmeyle gösterdiği anlamına gelir ve 'kaçıncıda incelediniz?' diye sorulduğunda, 'dörtlükte inceledik' deriz. Aynı şekilde onlukta, kırklıkta ve yüzlükte inceleriz ve yüzlük mercekte bin kat büyütme gerçekleşir. Bunun nedeni mikroskopların iki merceğe sahip olmasıdır... Üst kısımda, gözümüze yakın olan merceğe oküler mercek deriz... Kullandığımız materyale yani nesneye yakın olan kısım ise objektif mercek olarak adlandırılır. Oküler mercek her zaman nesneyi on kat büyütürken, objektif mercek değişen kısımdadır. Bu büyütme oranları kullanılan mikroskopa göre değişiklik gösterebilir, ancak yazılış ve söyleniş biçimi açısından açıklamak istersek, temel mantık budur.

Aşağıda bir bitki hücresinin şematik çizimi yer almaktadır ve bitki hücresi, hayvan hücrelerinden farklı olarak bir hücre duvarına sahiptir. Hücrenin biraz içine baktığımızda ise orta lamelle karşılaşırız.

Orta lamel, bitki hücrelerinde genellikle hücre duvarının dışında yer alır. Sitoplazma bölünmesi sırasında oluşan ve sonrasında yeni hücrenin duvarının oluşumunda rol oynayan bir yapıdır.

Temel bileşeni, hücrelerin birbirine yapışmasını ve dokuların dayanıklılığını sağlayan pektindir.

Orta lamelin temel görevi, hücreler arası mekanik destek sağlamak ve bitki dokularının bütünlüğünü korumaktır.

Daha sonra hücre zarının iç kısmına geçtiğimizde organeller ve bir çekirdek ile karşılaşırız. Hücre ve doku örneklerini boyamak için Lugol çözeltisini kullanırız. Bu çözelti, hücre çekirdeklerinin ve hücre içindeki yapıların daha net görülmesini sağlar.

Lugol’ün hücreye girişini destekleyen yapı ise 'KOFUL' (vakuol) organelidir.

Bitki hücrelerinde genellikle büyük bir merkezi koful bulunur. Bu koful, hücredeki su dengesini sağlar, hücre turgorunu (basıncını) düzenler ve atık maddeleri depolar.

Daha yakından bakarsak, koful, hücreye alınan suyun büyük kısmını, hücreler arası madde taşınımını sağlayan geçitlerden geçerek depolar ve içerdiği suyun hücre çeperine yaptığı basınç sayesinde hücreye destek olur. Bu basınç, bitkinin dik durmasını sağlar ve biz bu basınca Turgor Basıncı adını veririz.

...................................................................................................................................................

Devamında, bu önceki soğan epidermisinden elde edilen mikroskop görüntüsünün daha yakın çekimidir… Hücre çekirdeği ve hücre duvarı, Lugol çözeltisi sayesinde daha net görünür

...................................................................................................................................................

Her izlemden sonra gördüklerimizi daha akılda kalıcı olması için çizeriz. İşte benim ilk çizim deneyimim :D

...................................................................................................................................................

EVET, yeni bir konu... Plastidler,

Plastidler, bitki hücrelerinde ve bazı alglerde bulunan çift zarla çevrili organellerdir ve birçok hayati işlevi üstlenirler. Plastidler, fotosentez, enerji depolama ve "pigment üretimi" gibi süreçlerde önemli rol oynar. Farklı işlevlere göre özelleşmiş çeşitli plastid türleri vardır ve bu plastidler, bitkinin gelişimi sırasında birbirine dönüşebilirler.

Plastid türlerine bakacak olursak, üçe ayrılırlar:

İlk olarak, Kloroplastlara bakalım:

Kloroplastlar, bitki hücrelerinde fotosentezi gerçekleştiren plastidlerdir. Güneş ışığını emen ve bitkinin besin üretmesini sağlayan klorofil pigmentini içerirler.

Kloroplastların içinde, fotosentezde görev alan özel bir iç yapı olan tilakoid zar sistemleri bulunur. Bu yapı ATP üretiminden sorumludur ve bitkiye enerji sağlar.

İkinci plastid türü olarak Kromoplastlar:

Kromoplastlar, bitkilerin çiçek, meyve, yaprak gibi bölgelerinde bulunan ve bu bölgelerde kırmızı, turuncu ve sarı renkler içeren plastidlerdir.

Bu plastidler ksantofil, likopen ve karoten gibi pigmentler içerir. Ksantofil sarı, likopen kırmızı ve karoten turuncudur.

Bu renkler parlak tonlar oluşturarak bitkilerin tozlaşmasını veya tohum yayılımını teşvik eder.

Son plastid türü olan Lökoplastlar:

Lökoplastlar renksiz plastidlerdir ve ışık almayan dokularda, örneğin bitkilerin kökleri ve yer altı gövdelerinde bulunur.

Lökoplastların ilk türü Amiloplasttır: Nişasta depolayan bir lökoplast türüdür.

İkinci tür Elaioplasttır: Yağ depolayan bir lökoplast türüdür.

Son tür ise Proteinoplasttır: Protein depolayan bir lökoplast türüdür.

...................................................................................................................................................

İlk olarak inceleyeceğimiz plastid, Latince adı Lycopersicum esculentum olan domates meyvesinden kazıma yöntemiyle elde edilen likopen pigmenti içeren bir kromoplasttır.

...................................................................................................................................................

Bu, on kat büyütmede böyle görünür.

...................................................................................................................................................

Kırk kat büyütmede ise böyle görünür.

...................................................................................................................................................

Ve bu da benim çizimim.

...................................................................................................................................................

İkinci materyalimiz: Havuç... Latince adı Daucus carota... Dairesel kısmından enine kesit aldık ve mikroskop altında incelediğimizde şöyle bir görüntü elde ettik:

...................................................................................................................................................

Buradaki kromoplastımızın adı karotendir... Sağ tarafta yoğunlaştığı için çok net görünmüyor, ancak ortadaki kısımlara bakarsak küçük, uzunlamasına ve dağınık pigmentler görebiliriz... İşte onlardan biri.

...................................................................................................................................................

Bu da başka bir görsel, aslında öncekilerle aynı, tek farkı ışığın geliş açılarıdır

...................................................................................................................................................

Şimdi diğer materyale geçelim.

Bir sonraki bitkimiz... telgraf çiçeği... Latince adı Tradescantia sp.

Kesit şekli: Yaprak altından yüzeysel... Burada amacımız lökoplastı görmek. Şeffaf yapıya sahip bir plastid türü olan plastidimizi gözlemlemek için mikroskop görüntülerimize üç farklı yakınlıkta bakalım.

...................................................................................................................................................

Bu 4x büyütme versiyonu... Burada çok sayıda lökoplast görebilirsiniz...

...................................................................................................................................................

Ve bu da 10x büyütmede ise böyle görünüyor..."

...................................................................................................................................................

Ve daha da yakınlaştırdığımızda da böyle görünüyor.

...................................................................................................................................................

Ve son plastid inceleme materyalimiz yeşil alg... Latince adı Klodopora sp.... Kesit alma yöntemi yok :)

Burada görmeyi umduğumuz ise klorofil pigmenti içeren klorofillerdir.

...................................................................................................................................................

"İşte böyle görünüyor... Ne kadar yoğun, değil mi?"

...................................................................................................................................................

Biraz daha yakından bakınca böyle görünüyor.

...................................................................................................................................................

Bir sonraki incelediğimiz şeyler biraz cansız yapılar… Sanırım ismi üstünde, biz bu yapılara "ergastik maddeler" diyoruz. Ve şimdi inceleyeceğimiz ergastik maddeler... Nişasta taneleri...

Nişasta taneleri ikiye ayrılır… Hilum’un (gözeneğin) konumuna göre "sentrik" (merkezî) ve "eksentrik" (merkez dışı) olarak adlandırılır. Ayrıca nişasta taneleri morfolojik yapısına ve diziliş şekline göre üçe ayrılır: basit, bileşik ve yarı bileşik olarak gözlemlenebilirler.

İncelediğimiz ilk materyal... patates... Latince adı Solanum tuberosum... Kazıma yöntemiyle elde edilen kesitleri onluk ve kırklık merceklerle inceledik.

...................................................................................................................................................

Bu görüntüye baktığımızda, ortadaki nişasta tanesi hilumun — yani göbek ya da diğer adıyla gözün — merkezinde yer aldığı ve basit bir yapıya sahip olduğu için buna "basit sentrik" nişasta tanesi diyebiliriz.

Hemen yanındaki veya sağ üst köşedeki tanelere baktığımızda ise, bunlara "basit eksentrik" nişasta taneleri denir.

Sol üst köşeye baktığımızda ise burada bir "yarı bileşik eksentrik" nişasta tanesi görebiliriz.

...................................................................................................................................................

Yarı bileşik eksentrik nişasta tanesinin daha yakından bir görüntüsünü almak istedim... Malum... Bulunması zor bir şey :)

...................................................................................................................................................

Diğer materyalimiz... fasulye... Latince adı Fascinius vulgaris...

Bu materyalin mikroskop altında böyle görünmesini bekliyorduk

...................................................................................................................................................

Kazıma yöntemiyle alınan kesitler kırk kat büyütmede bu şekilde görünüyor."

"Eğer parlaklığı biraz azaltırsak,...

...................................................................................................................................................

Bu şekilde daha net bir görüntü elde edebiliyoruz. İşte burada fasulyede bulunan basit sentrik nişasta taneleri yer alıyor...

...................................................................................................................................................

İkinci materyalimiz mısırdı ve görmek istediğimiz morfolojik yapı böyle görünmeliydi, ama kazıması çok zor bir materyal olduğu için yetiştiremedik ya da ben hatırlamıyorum :). O yüzden bunu geçelim :d

...................................................................................................................................................

Son materyalimiz pirinç. Latince adı Oryza sativa... Kazıma yöntemiyle kırk kat büyütmede incelediğimizde, basit ya da bileşik sentrik nişasta tanelerini görmeyi hedefliyoruz.

...................................................................................................................................................

Evet, mikroskop altında yakalayabildiğimiz en net görüntü buydu ve ortada bileşik sentrik nişasta tanelerini görebilirsiniz. Beni dinlediğiniz için teşekkür ederim. Görüşmek üzere.